íkisstjórnarflokkarnir hafa verið í uppteknir við afar mikilvæg mál að undanförnu. Hin mikla vinna þeirra bar ávöxt í dag. Ögmundur er kominn aftur í stjórnina og Guðbjartur í stað Kristjáns. Það er síðasta hálmstrá stjórnarflokkanna að reyna að telja landsmönnum trú um að stjórnin hafi farið frá og ný komið í staðinn.

Forsætisráðherra segist ekki útiloka frekari breytingar á stjórninni um næstu áramót. Það segir hún til að halda þingmönnum við efnið. Verð ég kannski ráðherra næst? Í þessari umferð var því var lekið í fjölmiðla að Oddný Harðardóttir, sem mun vera þingmaður Samfylkingarinnar, yrði líklega ráðherra. Það hefur gefið öllum hinum von.

Að Guðbjartur Hannesson sé orðinn ráðherra er hins vegar mjög sérstök kveðja til landsmanna. Hann gekk lengst þingmanna, að Birni Val Gíslasyni meðtöldum, í því að troða ríkisábyrgð á mislukkuðu viðskiptaævintýri einkafyrirtækis í gegnum þingið. Ábyrgðin á Icesave reikningunum átti að samsvara öllum kostnaði ríkisins við heilbrigðiskerfið í sjö ár. Þegar þingið hafði sett nokkra fyrirvara við þessa ábyrgð reyndi ríkisstjórnin í samvinnu við bresk og hollensk stjórnvöld að þynna þessa litlu fyrirvara út. Guðbjartur gekk vasklega fram í þágu þessara stjórnvalda gegn íslenskum almenningi. Þegar tekist hafði að gera fyrirvarana nær marklausa á Alþingi í lok nóvember 2009 sagði Guðbjartur í viðtali við Ríkissjónvarpið:

Guðbjartur bauð landsmönnum upp á þau hreinu ósannindi að Bretar og Hollendingar hefðu gert kröfu um breytingar á fyrirvörunum sem væru „sumar hverjar betri“ fyrir Íslendinga.

Eins og menn vita létu kjósendur ekki blekkjast og felldu breytingar Guðbjarts með 98% atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslunni 6. mars 2010.

Senda    Prenta    Slóð   

rið 1994 lýsti Orange sýsla í Kaliforníu sig gjaldþrota. Íbúar höfðu þá hafnað því að skattar yrðu hækkaðir til að mæta fjármálaóreiðu þeirri sem stjórnendur sýslunnar höfðu komið henni í. Fróðleg væri að bera helstu kennitölur úr rekstri Orange sýslu það ár saman við skuldugustu sveitarfélögin á Íslandi árið 2010. Þar er raunar spurning hve mörg af sveitarfélögum landsins kæmu vel út úr þeim samanburði.

Íslenskir sveitarstjórnarmenn hafa almennt hagað sér mjög óskynsamlega undanfarna áratugi. Þeir hafa sleppt fram af sér beislinu. Skattheimta sveitarfélaga er ekki mjög sýnileg því hún er hluti af skattinum sem menn greiða af launum sínum. Sveitarfélögin notuðu tækifærið ár eftir ár þegar ríkið lækkaði sinn hlut í tekjuskattinum til að hækka útsvarið. Það þurfti að gera til að eiga fyrir útborgun í íþróttahallir, -velli og laugar, menningarhús, söfn, einsetinn skóla og leikskóla sem eru sífellt nær því að vera alfarið á kostað útsvarsgreiðenda.

Fyrir nokkrum árum þótt ekki tiltökumál að foreldrar greiddu um helming kostnaðar við leikskólapláss barna sinna. Nú greiða þeir sem greiða mest innan við 15%. Það má nefna sem dæmi að þeir foreldrar sem taldir eru geta greitt hæstu leikskólagjöldin í Reykjavík (eru hvorki ráðuneytisstjórar í námsleyfi né einstæðir forstjórar) greiða kr. 15.243 fyrir 5 ára barn í 8 stunda vistun. Eigi þeir annað barn í leikskóla fellur gjaldið á það eldra niður - eða færist öllu heldur á skattgreiðendur. Þá greiða foreldrarnir samtals kr. 20.655 fyrir tvö börn. Það eru innan við kr. 500 á dag. Svo eru menn hissa á biðröðunum í kerfinu eða því að laun starfsmanna leikskólanna séu ekki stórbrotin.

Senda    Prenta    Slóð   

rátt fyrir að Obama forseti hafi efnt til gríðarlegra útgjalda undanfarin misseri til að örva efnahagslíf Bandaríkjanna er atvinnuleysi enn 9,5%. Það þætti ef til vill ekki tiltökumál í Evrópusambandinu en veldur forsetanum áhyggjum þótt ekki væri nema vegna þingkosninganna í byrjun nóvember. Hann hyggur því á meira af því sama.

En hvaða áhrif hafa útgjöld og aðrar sértækar aðgerðir til að örva efnahagslífið til lengri tíma litið? Samdrátturinn undanfarin tvö ár er vegna ýmiss konar sértækra aðgerða hins opinbera á árunum þar á undan. Vextir voru lækkaðir til að koma í veg fyrir samdrátt eftir 2001 og gerð var meiriháttar tilraun til að lána fólki fé til húsnæðiskaupa sem átti litla möguleika á að endurgreiða það þegar vextir yrðu betur tengdir raunveruleikanum. Bæði fólk og fyrirtæki gerðu áætlanir sem byggðu á fölskum forsendum hinna niðursettu vaxta stærstu seðlabanka heimsins. Fjármálakerfi Vesturlanda riðaði til falls við höggið frá þessum kerfisbundnu mistökum í efnahagslífinu.

Kreppan undanfarið er annað nafn yfir nauðsynlegt hreinsunarstarf. Markaðurinn er að sópa burtu óarðbærum fyrirtækjum. Það er einn mikilvægasti þáttur markaðarins að vonlaus fyrirtæki hverfi. Án afskipta hins opinbera myndi þetta jafnan gerast jafnt og þétt.

En því miður fær markaðurinn sjaldnast að vinna þetta hreinsunarstarf sitt í friði. Það er alltaf skammt í kosningar. Stjórnmálamenn vilja tryggja sér endurkjör og grípa því til örvandi aðgerða á ný. Þeir halda lífi í óarðbærum fyrirtækjum með ríkisstyrkjum og efna til nýrra átaksverkefna. Enginn þeirra leggur í kosningar án þess að geta bent á örvandi aðgerðir. Enginn vill segja almenningi þær fréttir að til þess að rjúfa vítahring hagbólu og kreppu þurfi menn að bíða þess að hreinsunarstarfinu ljúki svo fyrirtæki geti á ný starfað á eðlilegum forsendum.

Senda    Prenta    Slóð   

ríðarstórt menningarhús var tekið í notkun á Akureyri um helgina. Húsið kostaði um þrjá milljarða króna í byggingu og mun kosta hundruð milljóna á ári í rekstri. Fyrir tveimur árum sagði Kristján Þór Júlíusson að Akureyringar ættu að hætta að kvarta yfir framkvæmdinni, en vera bara stoltir af henni.

Nú hefur húsið verið tekið í notkun og er sagt heita Hof. Þar mun vera um gælunafn að ræða, því raunverulegt nafn er vitaskuld Óhóf.

úverandi borgarstjóri greindi frá því á vefsíðu sinni að sér væri sýndur hroki og lítilsvirðing í borgarstjórn. Sjálfur sýndi hann auðmýkt og brosti til allra, en minnihlutinn svaraði því með leiðindum og hroka.

Hvernig hefðu álitsgjafar, fjölmiðlar og umræðumenn tekið því, ef Ólafur F. Magnússon hefði skrifað slíkt um sig og aðra í borgarstjóratíð sinni?

Senda    Prenta    Slóð   

að er kunnara en frá þurfi að segja að sumir iðnaðarmenn vinna ýmis verk sín án þess að skattyfirvöld séu ónáðuð með 25,5% virðisaukaskatti á greiðslu fyrir verkið og þaðan af síður 9% tryggingagjaldi eða allt að 47% tekjuskatti. Þetta á ekki síst við um ýmis viðvik fyrir einstaklinga á heimilum þeirra. Til að verðlauna þessa hegðun hefur hið opinbera stundum ákveðið að endurgreiða hluta virðisaukaskatts af vinnu manna í húsnæði verkkaupa. Oft hefur endurgreiðslan verið 60% en er nú 100%. Nú já þið skilið ekki skattinum, þá fellum við hann niður. Til viðbótar getur verkkaupi nú dregið verkkostnað frá tekjuskattsstofni sínum. Ofan í kaupið bjóða bankarnir sem eru ýmist undir stjórn ríkisins eða í eigu þess, nema hvort tveggja sér, lán á niðursettum vöxtum til að fjármagna framkvæmdir. Svo segja menn að afbrot borgi sig ekki.

Það er auðvitað fráleitt að verðlauna eina atvinnugrein með þessum hætti. Hvers vegna ekki bílaviðgerðir eins og húsaviðgerðir? Hvers vegna ekki líka viðhald á líkama og sál, hárgreiðslu, nudd, alls kyns námskeið eða nýtt hjónarúm? Hvers vegna er endurgreiddur virðisauka- og tekjuskattur af málun á vegg en ekki málverki á sama vegg?

Svo kynni einhver að benda á að þessar endurgreiðslur eru aðeins af „karllægum“ störfum; aðeins fyrir múrara, pípara og smiði en ekki hárgreiðslukonuna eða snyrtifræðinginn. En hér er auðvitað ríkisstjórn jafnréttis, jafnréttisstofa, jafnréttisráð, jafnréttisnefndir, jafnréttisfulltrúar og fjöldi með meistaragráðu frá fyrrverandi fjölbraut starfar við gerð jafnréttisáætlana hjá stofnunum og fyrirtækjum. Þar með hafa áhugamenn um jafnréttismál náð helstu markmiðum sínum.

Þótt hægt færi á stundum hafði á undanförnum áratugum tekist að einfalda skattkerfið nokkuð. Það átti þó til að mynda ekki við um vörugjalda- og tollakerfið sem er ekki aðeins óréttlátt á allan hátt heldur gjörsamlega óþolandi fyrir þá sem reyna fyrir sér með innflutning og ekki síður neytendur sem hafa ekki hugmynd um hvort skattar eru 7 eða 70% af vöruverði. En flestir hefðbundnir skattar höfðu verið einfaldaðir, undanþágum og þrepum fækkað. Flestir gátu nefnt þá skattprósentu sem þeir greiddu af tekjum sínum og höfðu sæmilega hugmynd um hvaða skattur af fjármagnstekjum biði við lok árs. Á rúmu ári hefur ríkisstjórn gegnsæis tekist að eyðileggja þennan árangur og rúmlega það. Tekjuskatt einstaklinga þarf helst að reikna út í þar til gerðum forritum í mörgum þrepum og búið er að flækja fjármagnstekjuskattinn með þrepum og undanþágum. Óþarft er að taka fram að allir hafa skattarnir verið snarhækkaðir. Og kjörtímabil velferðarstjórnarinnar er rétt að byrja.

Sér til halds og trausts í skattamálum fékk ríkisstjórnin ríkisskattstjóra áranna 1999 - 2006. Enginn hefur spurt um ábyrgð ríkisskattstjórans á árunum fyrir hrunið þótt mjög móðins sé að tala um að menn „axli ábyrgð“ sem gegndu ábyrgðarstöðum á þeim tíma, ekki síst í eftirlitsstofnunum eins og embætti ríkisskattstjóra. Indriði H. Þorláksson var frægur fyrir óbilgirni sína gagnvart almennum skattgreiðendum á Íslandi meðan hann var ríkisskattstjóri og skýrir það ef til vill hvers vegna öll veigameiri mál fóru framhjá honum. Hann var upptekinn við pizzur og konfektkassa á meðan skíðaskálar og einkaþotur fóru hjá. Á stundum mátti ætla að maðurinn hefði hreina óbeit á venjulegum íslenskum skattgreiðendum. Á því fékkst raunar staðfesting þegar hann átti stóran þátt í því að semja um að íslenskir skattgreiðendur tækju á sig allar skuldbindingar einkafyrirtækis í Bretlandi og Hollandi. Verður það lengi í minnum haft að velferðarstjórnin skyldi fá mann með slíkt hugarfar í þau mikilvægu störf. Indriði vildi að almennir skattgreiðendur greiddu skuldir sem mennirnir sem hann vanræktri að hafa auga með efndu til erlendis.

Senda    Prenta    Slóð   

ýlega seldi ríkisbankinn Landsbanki kippu fyrirtækja til fjárfestingafélags lífeyrissjóðanna. Óhætt er að segja að bankinn hafi haldið sumum fyrirtækjanna gangandi undanfarin tvö ár. Ef allt hefði farið hefðbundna leið við hrunið haustið 2008 hefðu einhver fyrirtækjanna án efa verið lögð niður, eignir þeirra seldar eða þau sameinuð öðrum fyrirtækjum í svipuðum rekstri. En íslenska ríkið ákvað að taka þau upp á arma sína í stað þess að láta tiltektina fara fram á markaðnum. Markaðurinn fékk ekki að gera það sem er þó nauðsynlegt að hann geri til að teljast markaður, hreinsa burt slæmar fjárfestingar. Þar með má segja að meini undanfarinna ára í atvinnulífinu, fjárfestingu á ónýtum grunni, hafi verið við haldið. Raunverulegir lánveitendur þessara fyrirtækja, kröfuhafar bankanna, voru jafnframt leystir undan ábyrgð sinni á þessum glórulausu lánveitingum til íslenskra fyrirtækja.

Flest þessara fyrirtækja eru í samkeppni við önnur fyrirtæki sem hafa þurft að standa þrengingar síðustu ára af sér með öðrum ráðum en ríkisstyrkjum. Hve sanngjarnt er það? Ljóst er að beinn kostnaður skattgreiðenda af þessu tiltæki er verulegur enda er það ein ástæða þess að ríkið lagði Landsbankanum til gríðarlegt fé. Bankinn sjálfur er auðvitað besta dæmið um að markaðurinn fékk ekki virka og skola burtu gjaldþrota rekstri. Í staðinn var ríkissjóður Íslands skuldsettur til að halda öllu gangandi.

Senda    Prenta    Slóð   

íðustu helgi varð opinber taugaæsingur vegna sjónarmiða eins prests um trúnaðarskyldu prests og skjólstæðings og hvort prestur gæti verið skyldugur að rjúfa slíkan trúnað. Tvennu var einkum haldið fram í umræðunni, gjarnan af sama fólkinu. Í fyrsta lagi bæri öllum að fara að lögum, enginn gæti hafið sig yfir lögin, jafnvel þótt hann væri ósáttur við þau. Í öðru lagi yrðu hagsmunir barnsins alltaf að ganga fyrir.

Í þessu samhengi vísuðu flestir til ákvæða barnaverndarlaga og álitu að þau bæri að skilja þannig að á prestum væri þar gerð tilkynningarskylda sem slægi alla þagnarskyldu út. Vefþjóðviljinn er raunar alls ekki sannfærður um að það sé réttur skilningur, en horfum fram hjá því að sinni. Einu væri gaman að fá svar við: Ef lögum yrði breytt og sett inn sérstakt ófrávíkjanlegt ákvæði, þess efnis að hvað sem á dyndi mætti prestur ekki rjúfa trúnað sem hann hefði heitið skjólstæðingi, hvað þá? Hvað myndu þeir gera vefskrifararnir, vígðir sem óvígðir, sem hópuðust gegn prestinum sem vildi virða trúnaðarskylduna? Myndu þeir, eftir slíka breytingu, telja að presti bæri að halda trúnaðinn og setja hann ofar „hagsmunum barnsins“? Varla myndu þeir líta svo á að þeir væru „hafnir yfir lögin“.

enn þurfa ekki að fylgjast lengi með íslenskri umræðu um kynferðisbrot til að læra að þar er mönnum hollast að syngja með eða þegja. Þótt allir sæmilegir menn séu auðvitað mjög á móti kynferðisbrotum, bæði þeim sem beinast að börnum og þeim sem fullorðið fólk verður fyrir, þá er sú afstaða ekki nægileg til að mega taka þátt í opinberum umræðum um þau. Í þeirri umræðu er margs annars að gæta, hugsanalögreglan fylgist vel með og finnur verstu túlkunarmöguleika hvers kyns orða, og þeir sem ekki sýna fyllstu gát verða skyndilega staddir úti í horni með Björgvini Björgvinssyni aðstoðaryfirlögregluþjóni.

Ef marka má fréttamenn Ríkisútvarpsins þá hafa síðustu daga allar sakir sannast á látinn biskup kirkjunnar, því fréttamenn bæði útvarps og sjónvarps nota nú framsöguhátt en ekki viðtengingarhátt þegar þeir segja frá brotum sem nafngreindar konur „urðu fyrir“ af hans hálfu fyrir rúmum þrjátíu árum. Viðmælendur eru spurðir alvarlega hvort þeir trúi ekki örugglega ásökununum, og eftir á verða vangaveltur um hvort svarað hafi verið af nægilegri sannfæringu. Geta menn af sanngirni heimtað slík svör af þessum mönnum um látinn mann? Er hægt að ætlast til afdráttarlausra svara frá þessum mönnum? Nú er ljóst að fréttamennirnir trúa ásökunum á biskupinn, og vafalítið yrðu þeir þá í hópi mikils meirihluta þeirra landsmanna sem hafa myndað sér skoðun á málinu, en þegar þeir eru í fréttamannshlutverkinu þá ættu þeir ekki síður að vanda sig í þessum málum en öðrum. Hitt er svo annar hlutur, hvað menn nú telja líklegast að hafi gerst, og þá einkum þegar fjölgar þeim sem segja svipaða sögu og fyrst heyrðist. Menn geta hæglega komist að niðurstöðu um slíkt með sjálfum sér, þótt þeir geti ekki hrópað hana á torgum eða krafist þess af opinberum aðilum að þeir taki undir. Flestir óbloggandi Íslendingar, og margir bloggandi, átta sig líka á því, að það getur verið mikil gjá milli þess sem menn telja líklegt að hafi gerst, og svo þess sem þeir geta fullyrt fyrirvaralaust.

Senda    Prenta    Slóð   

élagarnir Gísli Marteinn Baldursson og Egill Helgason hafa sett fram þá kenningu að hægri menn og eftir atvikum frjálshyggjumenn séu á móti hjólreiðum. Egill sannaði kenninguna með sögu af því að á áttunda áratugnum hefðu börn í Vesturbænum eitt sinn hrópað kommúnisti að vinstri manni... sem var á hjóli.

Gísli leiðir kenninguna af því að ýmsir hægri menn hafa gert athugasemd við tal hans um að bíleigendur í Reykjavík séu ómagar á hinu opinbera. Þó má vera ljóst að bíleigendur á höfuðborgarsvæðinu myndu stórhagnast á því að hið opinbera hætti afskiptum af gatnakerfinu en felldi á móti niður sértæka skattheimtu á bíla og eldsneyti. Gísli Marteinn hefur svo sérstakar áhyggjur af því að bílum sé lagt í stæði og yfirskyggja þær jafnvel áhyggjur hans af því að bílarnir séu á hreyfingu með tilheyrandi hávaða, mengun og látum. En er ekki borgarstjórnin hans Gísla í félagi við ríkisstjórn vinstri grænna að útbúa 1600 bílastæði innandyra við tónlistarhúsið? Mun borgarstjórnin svo ekki örugglega setja gjarðabana fyrir allt að tvö reiðhjól á afvikinn stað suðaustan við höllina? Þá geta vinstri grænir haldið landsfund þar þótt fjöldi gesta sem mæta á hjóli tvöfaldist.

Þessi málflutningur er raunar dæmi um sígilt vandamál frjálshyggjumanna. Frjálshyggjumenn eru sagðir andvígir alls kyns hlutum af því að þeir vilja ekki að hið opinbera ráðskist með þá.

Hvað hefur ekki Vefþjóðviljinn fengið mörg bréf frá fulltrúum menningarinnar sem telja það mikinn fjandskap við menningu að Vefþjóðviljinn hafi andæft því - frá 1997 þegar tónlistarhús átti að kosta skattgreiðendur 1.200 milljónir og fram á þennan dag þegar kostnaðurinn stefnir í 30.000 milljónir króna - að skattgreiðendur séu neyddir til að taka þátt í byggingu tónlistarhúss? Sömuleiðis máttu þær örfáu hræður sem andmæltu því fyrir áratug að hæstu bætur í sögu velferðarkerfisins rynnu til hátekjumanna í fæðingarorlofi sitja undir því að vera á móti velferð barna, jafnrétti kynjanna og gott ef ekki kynlífi líka að mati virðulegs rithöfundar.

Franski rithöfundurinn og þingmaðurinn Frédéric Bastiat skrifaði árið 1850 í riti sínu Lögunum:

Egill Helgason hefur gott færi til að átta sig á þessu einmitt núna. Hann er fremur andvígur styrkjum ríkisins til landbúnaðar og fær vafalaust að heyra að hann sé andvígur landbúnaði. Þó ætti að blasa við að svo er ekki.

Senda    Prenta    Slóð   

á óvenjulegi atburður varð í vikunni að forsætisráðherra gekk eins langt og slíkur aðili getur gengið til að hvetja menn til úrsagnar úr kirkjunni. Nefndi ráðherrann sérstaklega að kirkjan væri „í kreppu“ og þar væri mikill vandræðagangur.

Alveg er nú magnað að Jóhanna Sigurðardóttir „hugleiði“ að segja sig úr einhverju af því að þar sé kreppa og vandræðagangur.

Já það er ekki gott ef mikilvægar stofnanir eru markaðar af kreppu og vandræðagangi. Hvar skrá menn sig undan íslensku ríkisstjórninni?

Senda    Prenta    Slóð   

ú er tími sumarleyfanna senn allur. Þeir sem hafa tök á að taka sæmilegt leyfi og kúpla sig frá hversdeginum, finna fljótt hvílík endurnæring slíkt er. Og þó Ísland sé fallegt og þess verði seint notið endanlega, þá getur gott frí í öðru landi hresst menn ákaflega, ef skynsamlega er farið að.

Eitt mikilvægasta hvíldarráð frísins, er að kveikja ekki á tölvu. Fá stutt frí frá vefþrefi. Tveggja til þriggja vikna frí, þar sem ekkert minnir þreyttan huga á leiðinlegustu hluta íslenskrar þjóðmálaumræðu, getur endurnært hvern venjulegan mann og næstum tryggt honum lífsgleði í nokkra daga, eftir að heim er komið og búið er að opna tölvu. En vitaskuld er ekki öll umræða á vefnum til skammar, og myndi vefrit varla kunna við að halda slíku fram af mikilli hörku. Raunar má margt fróðlegt og áhugavert finna á vefnum, eins og nærri má geta þegar hugsað er til þess hvílíkt magn er þar af ólíku efni. En eitt það versta við íslenska stjórnmálaumræðu eru veföskrin, þar sem hrópaðar eru órökstuddar svívirðingar að fólki, aukaatriði eru gerð að aðalatriðum, marghraktar rangfærslur eru fullyrtar, glæpir bornir á nafngreint fólk, hvatt er til ofbeldis og glæpaverka og gerð hróp að þeim sem reyna að ræða mál af yfirvegun. Þetta er iðulega gert undir dulnefnum, og umsjónarmenn vefjanna virðast halda að þeir beri þá ekki ábyrgð á þessum hluta vefja sinna.

Þegar slíkt hefur gengið mánuðum og jafnvel árum saman, telja stjórnvöld kominn skynsamlegan jarðveg fyrir stjórnarskrárbreytingar með hraði, og stjórnarandstaðan þorði ekki að andæfa.

Á íslenskum fjölmiðlum koma reglulega upp æsingamál, þar sem vonlaust virðist að koma skynsemisorði að. Getur þá hvaða bábilja sem er orðið að viðteknum sannindum. Á dögunum var yfirmaður kynferðisbrotadeildar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu svældur úr starfi, en hann hafði áratuga farsælan feril að baki og undir forystu hans höfðu rannsóknir kynferðisbrota tekið stakkaskiptum. En hann var skyndilega ákærður fyrir hugrenningaglæp og hugsanalögreglan var fljót á stað, en sú lögregla er ótrúlega vökul þegar kemur að öllu því sem tengist kynferðisbrotum. Virðist sem skynsemi og yfirvegun sé jafnan fyrsta fórnarlambið þegar umræða verður um slík mál. Er þess eflaust skammt að bíða að enginn þori að opna munninn um þau, nema til að endursegja það sem þeir treysta að hugsanalögreglan leyfi. Svo skemmtilega vill svo til að í öðrum málum eru þeir í hugsanalögreglunni geysilegir talsmenn tjáningarfrelsis og umburðarlyndis.

Senda    Prenta    Slóð